ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΑΪΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΠΑΤΡΩΝ
ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης ανήκει στο Πολιτιστικό Κέντρο Πατρών, που είναι νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου, και υπάγεται στην εποπτεία και τον έλεγχο του Υπουργείου Πολιτισμού. Έδρα του είναι η Πάτρα και σκοπός του η συγκέντρωση λαογραφικού υλικού, η συντήρηση και η διαφύλαξή του, καθώς η έρευνα, η μελέτη και η προβολή του. Ενώ η παιδευτική του αποστολή με την πραγματοποίηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων αποσκοπεί στη γνώση του λαϊκού μας πολιτισμού από τους μαθητές και τους νέους γενικότερα.
Δημιούργημα της ιδιωτικής πρωτοβουλίας και της αγάπης των μελών του πολιτιστικού κέντρου αλλά και πολλών Πατρινών και φορέων της πόλης μας, από τον Ιούνιο του 1977 μέχρι τον Ιούνιο του 1980 λειτούργησε με τη λαογραφική συλλογή της συμπολίτιδος κ. Χρυσής Γιαννοπούλου. Από τον Ιούλιο του 1980, ανακαινισμένο ριζικά και με υλικό που ανήκει στην κυριότητά τον, συνεχίζει τη λειτουργία του. Το λαογραφικό αυτό υλικό, αγροτικό κυρίως, συγκεντρώθηκε με πολύ κόπο και προέρχεται από δωρεές μελών και φίλων του Κέντρου και από αγορές, για τις οποίες δαπανήθηκαν σημαντικά ποσά. Στις αίθουσες του νεοκλασικού κτιρίου της οδού Ρ. Φερραίου, που στεγάστηκε ως τον Αύγουστο του 1983, παρουσίασε μια ενδιαφέρουσα συλλογή αγροτικών εργαλείων, οικιακών σκευών, υφαντών και άλλων. Την 1η Δεκεμβρίου 1983, ημερομηνία που αποτελεί σταθμό στην ιστορία του Κέντρου μας, το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης επαναλειτουργεί σε παραχωρημένη στέγη.
Με τη γενναία επιχορήγηση του Υπουργείου Πολιτισμού, την ομόθυμη συμπαράσταση της πατραϊκής κοινωνίας και με τη συνεχή φροντίδα και προσφορά των μελών του Κέντρου μας το κτίσμα αυτό διαρρυθμίστηκε, επισκευάστηκε και επεκτάθηκε έτσι ώστε να δεθεί οργανικά με τον περιβάλλοντα χώρο και να στεγάσει στις ευρύχωρες αίθουσές του τη λαογραφική μας συλλογή εμπλουτισμένη και με νέο υλικό. Δυστυχώς όμως το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης έχει εμπλακεί σε δικαστικούς αγώνες με τη νέα Διοίκηση του Σκαγιοπουλείου Κληροδοτήματος, η οποία ζητεί την απομάκρυνσή του από το συγκεκριμένο χώρο, ενώ η σύμβαση του χρησιδανείου λήγει το 2002.
Το 1997 το Μουσείο μας συμπλήρωσε 20 χρόνια συνεχούς λειτουργίας. Το Δ.Σ. του Π.Κ.Π. και η Επιτροπή Μουσείου, παρά τα εμπόδια και το υφιστάμενο στεγαστικό πρόβλημα που αντιμετωπίζουν, θα συνεχίσουν να εργάζονται για την ανάπτυξή του με στόχο πάντα τη διάσωση, μελέτη και προβολή της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Είκοσι χρόνια συνεχούς προσφοράς είναι ένα σημαντικό γεγονός στη ζωή του. Το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης της Πάτρας έχει ήδη ριζώσει και ενηλικιωθεί.
ΑΠΟ ΤΑ ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΛΑΪΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ
Η ΠΑΤΡΑ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ
Από τους τρεις αυτούς αγροτικούς οικισμούς αποίκισαν την Αρόη, που ήταν οχυρωμένη, τη μεγάλωσαν και της έδωσαν το όνομα του Πατρέα, Πάτραι. Κατά το 550 π.Χ. την εποχή Πεισίστρατου η Άνθεια και η Μεσάτιδα ενώθηκαν με την Αρόη κι αργότερα ο Πατρέας συνένωσε πολιτικά κι άλλους αγροτικούς οικισμούς της περιοχής. Αναπτυγμένη η πόλη της Πάτρας με κέντρο την Ακρόπολή της, το σημερινό κάστρο της, μέσα στο οποίο υπήρχε μνημείο αφιερωμένο στον Ευρύπυλο, οι κάτοικοί της ανήγειραν ναό για να τιμήσουν την προστάτιδά τους θεά Αθηνά, που αργότερα μετά το 280 π.Χ. ονομάστηκε Παναχαΐδα. Άλλος ναός ήταν της Λαφρίας Άρτεμης που την λάτρευαν και ήταν δωρικού ρυθμού, κοσμημένος με ζωφόρους. Και στους δυο αυτούς ναούς υπήρχαν τα χρυσελεφάντινα αγάλματά τους.
Με την υποταγή της Ελλάδας στους Ρωμαίους το 146 π.Χ. αρχίζει για την Πάτρα μια περίοδος οικονομικής άνθισης. Ο Οκτάβιος Αύγουστος μετά τη ναυμαχία στο Άκτιο το 31 π.Χ. αξιολογώντας τη γεωγραφική της θέση και της δυνατότητες που παρέχει το λιμάνι της την κατέστησε στρατιωτικό, εμπορικό και διαμετακομιστικό κέντρο με μεγάλη ακμή και δύναμη. Με την έλευση του Απόστολου Ανδρέα στην Πάτρα και το σταυρικό του θάνατο (68 μ.χ.) αρχίζει ο εκχριστιανισμός της πόλης. Πολλές δοκιμασίες υφίσταται η Πάτρα από τους Γότθους του Αλάριχου το 395 μ.χ. και πολλά δεινά θα υποστεί στα μετέπειτα βυζαντινά χρόνια από διάφορα βαρβαρικά φύλα, ενώ το 804 μ.χ. θ' αντιμετωπίσει νικηφόρα την από κοινού επίθεση των Σλάβων και των Σαρακηνών. Και δεν είναι μόνο η καταστροφική μανία των βαρβάρων επιδρομέων. Πολλές φορές και τα στοιχεία της φύσης σκορπίζουν την καταστροφή. Ο εγκέλαδος, σύνηθες φαινόμενο της περιοχής, στα 551 μ.χ. μ' ένα φοβερό σεισμό θα μεταβάλλει την πόλη σ' ένα σωρό ερειπίων με χιλιάδες νεκρούς. Τον 9ο αιώνα η πολυάνθρωπη πόλη της Πάτρας ακμάζει. Αναπτύσσεται η ταπητουργία και η βιοτεχνία μεταξωτών και λινών ειδών, χάρη στη δημιουργική έμπνευση και καθοδήγηση της Δανιηλίδας. Της βαθύπλουτης αρχόντισσας, που θαύμαζαν και οι αυτοκράτορες του Βυζαντίου.
Η μακρόχρονη περίοδος της τουρκοκρατίας αρχίζει στα 1458, όταν ο Μωάμεθ ο Β΄ ο πορθητής θα κυριεύσει την πόλη παρά τη σθεναρή αντίσταση του Θωμά Παλαιολόγου. Πολλές εξεγέρσεις εναντίον των Τούρκων θα γίνουν στα 1466, 1521, 1571, 1608, 1684 με πιο οργανωμένη στα 1770. Όλες όμως χωρίς αποτέλεσμα και με πολλές θυσίες. Στην επανάσταση του 1821, η Πάτρα πρωτοστάτησε. Στις 21 Μαρτίου έγινε η πρώτη σύγκρουση με τους Τούρκους με πρωτεργάτη το λαϊκό ήρωα Παν. Καρατζά. Ενώ στις 22 Μαρτίου ο Παλαιών Πατρών Γερμανός 9α ορκίσει τους γενναίους αγωνιστές και θα κηρύξει την έναρξη του ιερού αγώνα για την ελευθερία της πατρίδας. Η Πάτρα, όμως θα μείνει κάτω από τον τουρκικό ζυγό μέχρι τον Οκτώβριο του 1828, οπότε οι Τούρκοι, μετά τη Ναυμαχία του Ναυαρίνου θα παραδοθούν στο Γάλλο στρατηγό Μαιζών, και η πόλη θ' απελευθερωθεί τελευταία. Μετά την επανάσταση η πόλη χτίστηκε με σχέδια του Κερκυραϊκής καταγωγής μηχανικού Σταμάτη Βούλγαρη, πάνω στα παλιά της ερείπια, χωρισμένη σε δυο τμήματα Άνω και Κάτω Πόλη. Στην Άνω Πόλη με το Κάστρο της να δεσπόζει και τα μνημεία της, έτσι όπως ακριβώς υπήρχαν και στους αρχαίους χρόνους. Στην Κάτω Πόλη με τα νεοκλασικά της, την καινούργια της ρυμοτομία, τα καταστήματά της, τις πλατείες της και το θέατρό της, έργο του Τσίλλερ, να κυριαρχεί στην πολιτιστική ζωή της πόλης. Σήμερα η Πάτρα παραμένει η τρίτη πόλη της Ελλάδας με πληθυσμό, στην απογραφή του 1991, περίπου 180.000 κατοίκους.
ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ
Το ενδιαφέρον του Μουσείου επικεντρώθηκε σε ότι αφορά την περιοχή μας, συγκεντρώνοντας υλικό όχι μόνο από τις αγροτικές δραστηριότητες της υπαίθρου, αλλά και από αυτές της πόλης μας, που ήταν άμεσα δεμένες μ' αυτές και οι οποίες έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην κοινωνικοοικονομική ζωή κι εξέλιξη της περιοχής. Το υλικό αυτό αποτελείται από εργαλεία της αγροτικής ζωής, έπιπλα της λαϊκής κατοικίας και αντικείμενα καθημερινής χρήσης, μέσα μεταφοράς καθώς επίσης και εργαστήρια στα οποία γινόταν η επεξεργασία των αγροτικών προϊόντων, η παραγωγή χρηστικών αντικειμένων και κάθε είδους εργόχειρα. Βέβαια έχουμε και τα εργαστήρια της πόλης με τις παραδοσιακές εργασίες που πολλές φορές συνδέονται με αυτές της υπαίθρου. Τέλος υπάρχει το φωτογραφικό αρχείο μέσα στο οποίο υπάρχει η καταγραφή των αντικειμένων αλλά και των εργασιών, ένα αρχείο που συμπεριλαμβάνει υλικό παλιό αλλά και, νεότερο της αρχιτεκτονικής μας παράδοσης. Το υλικό αυτό είναι κατανεμημένο κατά ενότητες οι οποίες περιγράφονται ακολούθως, προκειμένου να είναι επισκέψιμες από τους συμπολίτες μας και να έχουν παιδευτικό χαρακτήρα για τους μαθητές, τους σπουδαστές ακόμη και τους ερευνητές.
Όλο αυτό το εκθεσιακό υλικό καθώς επίσης η βιβλιοθήκη και το φωτογραφικό αρχείο του Μ.Λ.Τ. έχουν ως σκοπό να εκπληρώνουν τον προορισμό τους, σύμφωνα με τη σύγχρονη μουσειολογία, που είναι η διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς, όντας ταυτοχρόνως και κέντρο παιδείας και δημιουργίας. Γι' αυτό το λόγο στο χώρο του Μ.Λ.Τ. κάθε χρόνο πραγματοποιούνται ομιλίες, διαλέξεις και εκδηλώσεις με σκοπό την καλύτερη προσέγγιση των παραδοσιακών μας αξιών, αφού οι προσκαλεσμένοι ομιλητές αναλύουν θέματα. λαογραφίας, αρχαιολογίας, μουσειολογίας και συντήρησης αρχιτεκτονικής κληρονομιάς και όποια θέματα αφορούν την περιοχή μας και τις επιδιώξεις του Πολιτιστικού Κέντρου Πατρών.
Η ΝΕΟΤΕΡΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΗΣ ΠΑΤΡΑΣ Ένας από τους στόχους του Πολιτιστικού Κέντρου είναι και η διαφύλαξη, μελέτη και ανάδειξη της νεότερης αρχιτεκτονικής κληρονομιάς της πόλης μας, η οποία έχει υποστεί τις τελευταίες δεκαετίες μεγάλες απώλειες και αλλοιώσεις από την άναρχη οικοδομική και πολεοδομική ανάπτυξη. Η Πάτρα είναι μια πόλη με μακραίωνη ιστορία, κάτι που μπορούμε να διαπιστώσουμε από τα πλούσια ευρήματα της αρχαιολογικής σκαπάνης, που συχνά έρχονται στο φως, αλλά και από λίγα σχετικά μνημεία που έχουν απομείνει ζωντανά στο πολυτάραχο πέρασμα των αιώνων. Η σημερινή πόλη πήρε τη μορφή της μετά την απελευθέρωση της χώρας από τον τουρκικό ζυγό και επεκτάθηκε μέχρι τη θάλασσα, σύμφωνα με το σχέδιο του Σταμάτη Βούλγαρη, για να γίνει ένα από τα σημαντικότερα αστικά κέντρα της νεότερης Ελλάδας. Επόμενο ήταν ν' αναπτυχθεί πολεοδομικά αποκτώντας μια εξαιρετική αρχιτεκτονική ποικιλομορφία, που χαρακτηριζόταν από κτίρια ρυθμών νεοκλασικού, νεομπαρόκ και εκλεκτικιστικά, τα οποία συνυπήρξαν και συχνά επηρεάστηκαν από τα λαϊκά στοιχεία και μέσα κατασκευής της ντόπιας αρχιτεκτονικής. Αυτήν την ποικιλομορφία οφείλουμε να διατηρήσουμε εμείς οι νεότεροι, γιατί μέσα από αυτήν μπορούμε να δούμε την κοινωνικοοικονομική διαστρωμάτωση και μετεξέλιξη της πόλης τους δυο τελευταίους αιώνες. Γι' αυτό το Πολιτιστικό Κέντρο Πατρών έχει δημιουργήσει το φωτογραφικό αρχείο αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, που αποτελείται από καρτ-ποστάλ και φωτογραφίες - γυάλινα αρνητικά των αρχών του αιώνα, καθώς επίσης και φωτογραφίες νεοτέρων χρόνων. Το αρχείο αυτό σκοπό έχει την καταγραφή αυτής της κληρονομιάς, των στοιχείων και των δραστηριοτήτων της που έχουν χαθεί ή κινδυνεύουν να χαθούν, ώστε να διατηρήσουμε ζωντανές στη μνήμη μας εμείς οι νεότεροι, αλλά και να έχουν τη δυνατότητα έρευνας οι ειδικοί και ευαίσθητοι μελετητές, οι οποίοι θα φροντίσουν για την προστασία και την ανάδειξή της.
ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΤΡΩΝ Το Πολιτιστικό Κέντρο Πατρών ιδρύθηκε το Δεκέμβριο του 1975 από μια ομάδα συμπολιτών μας με σκοπό να συμβάλει στην πολιτιστική ανάπτυξη της πόλης μας και της περιοχής. Σε μια εποχή δηλαδή, που ο πνευματικός μαρασμός ήταν το κύριο χαρακτηριστικό της. Πράγματι, με διαλέξεις, εκθέσεις εικαστικών τεχνών, συναυλίες, ρεσιτάλ, παραστάσεις θεάτρου και χοροδράματος που οργάνωσε, με την προβολή των τοπικών πολιτιστικών θεμάτων, που βρίσκονται σε ανησυχητική στασιμότητα, προς κάθε αρμόδιο, και τέλος, με την ενίσχυση κάθε αξιόλογης τοπικής πνευματικής και καλλιτεχνικής προσπάθειας το Κέντρο μας έγινε ένας πολιτιστικός φορέας με μεγάλη απήχηση στην πόλη μας και στην περιοχή. Κατόρθωσε ακόμη ν' αναπτύξει το διάλογο και να προβληματίσει κάθε σκεπτόμενο συμπολίτη μας στο χώρο του πνεύματος, της τέχνης και της επιστήμης. Παράλληλα, η ίδρυση του Μουσείου Λαϊκής Τέχνης και η δημιουργία φωτογραφικού Αρχείου Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς της Πάτρας, που ήταν το αποτέλεσμα της συλλογικής εργασίας των μελών του Κέντρου μας, αποτελούν ουσιαστικά πολιτιστικά επιτεύγματα. Έτσι, λοιπόν, το Πολιτιστικό Κέντρο Πατρών υπεύθυνα και μεθοδικά συνεχίζει τη δημιουργική του πορεία για την πολιτιστική προκοπή της πόλης μας και της περιοχής.
ΕΝΤΥΠΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΚΡΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ Είμαι πραγματικά ευτυχής που μου δόθηκε η ευκαιρία να εγκαινιάσω ένα
αληθινό έργο πολιτισμού, ένα απόκτημα για την Πάτρα μας. Αξίζουν θερμότατα
συγχαρητήρια σ' όσους εργάστηκαν με τόση επιτυχία.
Συγχαρητήρια και κατευόδιο στην πανάξια πατρινή προσπάθεια για τη διάσωση του προγονικού μας πολιτισμού. Χαρά μεγάλη και ενθάρρυνση για όσους μοχθούν για τη μοίρα του τόπου.
Τραγούδι των χεριών και της ένστιχτης λαϊκής αισθητικής είναι τούτο το Μουσείο. Και τραγούδι των άξιων ιδρυτών αυτής της στέγης είναι ο αγώνας, η μέθη του και η πίστη τους. Ο Θεός, που εξακολουθεί να μας ανέχεται, ας ευλογεί τούτη την προσπάθεια.
Περίφημο ξεκίνημα για κάτι μεγάλο και σωστό. Σαν Μωραΐτισσα το χαίρομαι διπλά.
Ας ενώσω κι εγώ τον θαυμασμό μου για ένα αισθητικό έργο γεμάτο αγάπη του Πολιτιστικού Κέντρου της Πάτρας. Το Μουσείο, που χώρια από τα εξαίσια δείγματα παραδοσιακών οργάνων που επέλεξαν και τοποθέτησαν με μια απόλυτη σύγχρονη αντίληψη γλυπτών αντικειμένων, προκαλεί ενθουσιασμό. Συγχαρητήρια.
Το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης είναι ένα παρήγορο σημάδι στους ισοπεδωτικούς και άχρωμους καιρούς μας. Ένας σοβαρός δεσμός με τη μεταβυζαντινή μας παράδοση στις ρίζες μας, τον γνήσιο και ανόθευτο από τις ξενικές απομιμήσεις πολιτισμό του λαού μας. Μια προσπάθεια όχι μόνο καλλιτεχνική, αλλά και εθνική, που οφείλουμε όλοι να βοηθήσουμε να εξελιχθεί και να αναπτυχθεί. Άμποτε, η Ελλάδα μας να γεμίσει τέτοια Μουσεία. Θερμότατες ευχές και συγχαρητήρια.
Τις πιο καλές εντυπώσεις απ' το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Πατρών. Στοργή, φροντίδα, σεβασμός στην παράδοση, χαρακτηρίζουν αυτό το Μουσείο. Συγχαίρω από καρδιάς τους οργανωτές και τους συντηρητές.
Η επίσκεψη μου στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης μου έδωσε την ευκαιρία να θαυμάσω τα αριστουργήματα που κληρονόμησαν οι συνεχιστές της λαϊκής μας παράδοσης και που είχαν την έμπνευση να τα συγκεντρώσουν με τόσο κόπο, ώστε να διασωθούν τα ανεπανάληπτα αυτά στοιχεία του πολιτισμού μας. Αξίζουν θερμά συγχαρητήρια στο Δ.Σ και στα μέλη του Πολιτιστικού Κέντρου και σε όσους βοήθησαν στην οργάνωση αυτού του Μουσείου. Τους διακρίνει πράγματι ευαισθησία και βαθιά γνώση πάνω στα θέματα της Μουσειακής προβολής και ανάδειξης των αντικειμένων. Τους εύχομαι να συνεχίσουν με την ίδια επιτυχία το βαρύ έργο που έχουν αναλάβει που είναι έργο πολύτιμο και εξυπηρετεί εθνικούς στόχους.
Αισθάνομαι την ανάγκη να εκφράσω τα ολόθερμα συγχαρητήριά μου στους ιδρυτές του Μουσείου Λαϊκής Τέχνης. Πάντα το πίστευα, πως με τη δημιουργία παρόμοιων Μουσείων θα διαφυλάξουμε τα έργα του λαϊκού καλλιτεχνικού ενστίκτου, που αποτελεί την πρώτη πολιτιστική μας καταβολή, τα αυθεντικά εθνικά χαρακτηριστικά μας, σε μιαν εποχή σαν τη δική μας πού το πνεύμα του διεθνισμού τ' αποχρωματίζει με την ομοιομορφοποιητική του ισοπέδωση.
Μόνο επαίνους έχω να πω γι' αυτό το υπέροχο μικρό Μουσείο και να ευχηθώ να ολοκληρωθεί και να αυξηθεί η δράση του.
Είμαι ευτυχής που μου δόθηκε η ευκαιρία να ιδώ αυτή την τόσο φιλότιμη και συμπαθητική εργασία που έχει γίνει για την εγκατάσταση του Μουσείου τούτου. Συγχαίρω με όλη μου την καρδιά αυτούς που είχαν την πρωτοβουλία και κοπιάζουν να ενισχύσουν και να πλουτίσουν το Ίδρυμα. Τους εύχομαι επιτυχία.
Με συγκίνηση γνώρισα το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης στην Πάτρα. Χάρηκα τα θαυμάσια εκθέματα. Το πόσο χρήσιμα είναι τα Μουσεία αυτά αποδείχνεται και από το ότι στο Μουσείο σας βρήκα ένα θέμα που από χρόνια αναζητούσα. Θερμά συγχαρητήρια και ευχές.
ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ Στους στόχους του Μουσείου Λαϊκής Τέχνης είναι και η πραγματοποίηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων για τους μαθητές της Μέσης και Δημοτικής Εκπαίδευσης. Κάθε χρόνο 2.000 περίπου μαθητές παρακολουθούν τα εκπαιδευτικά προγράμματα του Μουσείου. Μεγάλη επιτυχία σημείωσε το 1997 το εκπαιδευτικό πρόγραμμα "ΜΕΛΙΝΑ", που έγινε με τη συνεργασία του Υπουργείου Πολιτισμού και του Μουσείου Μπενάκη για τους μαθητές των Δημοτικών σχολείων και των Γυμνασίων. Τρεις χιλιάδες περίπου μαθητές παρακολούθησαν το πρόγραμμα αυτό από την Πάτρα και το Νομό Αχαΐας και εκφράστηκαν με ενθουσιασμό, γιατί τους δόθηκε η ευκαιρία να διδαχθούν την αμπελοκαλλιέργεια στην περιοχή της Πάτρας και τον παραδοσιακό τρόπο παραγωγής του κρασιού.
|