Ο προκαθήμενος της Αποστολικής Εκκλησίας της Αρμενίας, Καθολικός Πατριάρχης Γκαρέγκιν ο 1ος, πέθανε σε ηλικία 66 ετών, την Τρίτη 29 Ιουνίου.
Ο μακαριστός Πατριάρχης Γκαρέγκιν είχε υποβληθεί σε επιτυχημένη εγχείρηση αφαίρεσης όγκου στο λάρυγγα σε νοσοκομείο των ΗΠΑ, πέρυσι. Η Αρμενική Εκκλησία ανακοίνωσε ότι ο προκαθήμενός της πέθανε από καρκίνο του λάρυγγα στην κατοικία του στην πόλη της Αρμενίας Ετσμιατζίν.
Αυτό το καλοκαίρι, η Αρμενική Εκκλησία ακύρωσε το ταξίδι του Πάπα Ιωάννη Παύλου του 2ου στην Αρμενία λόγω της ασθένειας του Πατριάρχου. Το Βατικανό είχε προγραμματίσει επίσκεψη του Πάπα στην Αρμενία για τις 2 με 4 Ιουλίου, στο πλαίσιο της προσπάθειάς του να βελτιώσει τις σχέσεις με τις άλλες Χριστιανικές εκκλησίες. Ο Πάπας σκόπευε να μεταβεί στο Ερεβάν, πρωτεύουσα της Αρμενίας, στις 18 Ιουνίου, όμως αυτό δεν έγινε εφικτό λόγω της γρίπης του Ποντίφικα και έτσι αποφασίστηκε να αποσταλεί αντιπροσωπεία αντ' αυτού για τη συνάντηση του Ιουλίου.

Ο κυρός Γκαρέγκιν, κατά κόσμον Νεσάν Σαρκισιάν γεννήθηκε στο Κεσάμπ της βόρειας Συρίας το 1932 και αφού τελείωσε τις μαθητικές του σπουδές, εισήχθη στη Θεολογική Σχολή του Αρμενικού Καθολικάτου της Κιλικίας το 1946. Το 1949 χειροτονήθηκε διάκονος και αποφοίτησε αριστούχος από τη Σχολή το 1952. Τον ίδιο χρόνο χειροτονήθηκε άγαμος ιερεύς, έλαβε το όνομα Γκαρέγκιν από τον αείμνηστο Καθολικό Πατριάρχη Γκαρέγκιν Χοβσεπιάν και εισήλθε στο θρησκευτικό τάγμα του Αρμενικού Καθολικάτου της Κιλικίας. Τη διετία 1957-59 φοίτησε στο Θεολογικό Τμήμα του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Όταν ο Κορέν ο 1ος εξελέγη Καθολικός Πατριάρχης Αρμενίων του Μεγάλου Οίκου της Κιλικίας, το 1963, ο π. Γκαρέγκιν ανέλαβε την οργάνωση των επισκέψεων του Πατριάρχου ανά τον κόσμο και ελάμβανε μέρος σε υψηλού επιπέδου οικουμενικά συνέδρια του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών. Το 1964 έλαβε τον τίτλο του Μεγάλου Αρχιμανδρίτη, το 1964 χειροτονήθηκε Επίσκοπος ενώ το 1973 έγινε Αρχιεπίσκοπος. Τη δεκαετία του '70 υπηρέτησε σε επισκοπές του Πατριαρχείου Αρμενίας στο Ιράν, τις ΗΠΑ και τον Καναδά, όπου ήταν πολύ αγαπητός στη νεολαία, ενώ έπαιξε αποφασιστικό ρόλο στην εξεύρεση πόρων για να συνδράμει το λαό του Λιβάνου στην ταραγμένη περίοδο του 1976-77. Το 1977 εξελέγη Καθολικός Πατριάρχης στο Καθολικάτο της Κιλικίας και στα 18 χρόνια που έμεινε σε αυτή τη θέση έδωσε βάρος στη θρησκευτική εκπαίδευση, προώθησε τις θεολογικές σχολές και εκσυγχρόνισε το εκδοτικό κέντρο του Καθολικού Πατριαρχείου. Όντας πολυγραφότατος από τη νεαρή του ηλικία, εξέδωσε πολυάριθμα άρθρα και μελέτες με θεολογικό, φιλοσοφικό, ηθικό και φιλολογικό περιεχόμενο καθώς και Αρμενολογικές μελέτες. Πραγματοποίησε εκτεταμένες ποιμαντορικές επισκέψεις στο Λίβανο, τη Συρία, το Ιράν, την Κύπρο, τις ΗΠΑ, τον Καναδά, το Κουβέιτ, καθώς και οικουμενικές επισκέψεις στις έδρες άλλων Εκκλησιών. Το 1989 έχοντας ολοκληρώσει την θητεία του στο προεδρείο του Συμβουλίου Μέσης Ανατολής, εξελέγη επίτιμος πρόεδρος του οργανισμού. Κατά την θητεία του στην Κιλικία, επισκεπτόταν συχνά την μητέρα Έδρα της Αρμενικής Εκκλησίας στο Ετσμιατζίν, τόσο κατά τη διάρκεια της Σοβιετικής περιόδου όσο και μετά την ανεξαρτητοποίηση της Αρμενίας. Μετά τον τρομερό σεισμό της 7ης Δεκεμβρίου του 1988 επισκέφθηκε την πληγείσα περιοχή της Αρμενίας και εξέφρασε την αλληλεγγύη του προς τον Μακαριώτατο Βαζγκέν τον 1ο. Όταν ο Καθολικός Πατριάρχης Βαζγκέν πέθανε τον Αύγουστο του 1994 μετά από 40 χρόνια στο πηδάλιο της παγκόσμιας Αρμενικής Εκκλησίας, 400 απεσταλμένοι των αρμενικών εκκλησιαστικών κοινοτήτων απ' όλο τον κόσμο εξέλεξαν τον Γκαρέγκιν ως νέο Πατριάρχη τους στην αγία πόλη της Αρμενικής Εκκλησίας, Ετσμιατζίν. Ο Ύπατος Καθολικός Πατριάρχης πάντων των Αρμενίων και διάδοχος του Θρόνου του Αγίου Γρηγορίου του Φωτιστού, Καθολικός Γκαρέγκιν προώθησε την Αρμενική Εκκλησία σε όλο τον κόσμο, ανύψωσε το φρόνημα του λαού της Αρμενίας στη διάρκεια του πολέμου, ανανέωσε τη λειτουργική δομή της Εκκλησίας, αναζωογόνησε τη θεολογική σχολή του Ετσμιατζίν και στήριξε πνευματικά τον δοκιμαζόμενο πληθυσμό του Ναγκόρνο-Καραμπάχ.

Ο Πατριάρχης Γκαρέγκιν θα ταφεί στο προαύλιο του καθεδρικού στο Ετσμιατζίν, το πνευματικό κέντρο της Αρμενικής Εκκλησίας. Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, δεν θα εκλεγεί ο επόμενος Καθολικός Πατριάρχης των Αρμενίων πριν περάσουν έξι μήνες. Υπάρχουν περίπου 10 εκατομμύρια Αρμένιοι σε όλο τον κόσμο, οι περισσότεροι από τους οποίους είναι πιστοί της Αποστολικής Εκκλησίας της Αρμενίας.

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος στην επιμνημόσυνη δέηση για τον Γκαρέγκιν στην Πόλη.

Η Αυτού Θειοτάτη Παναγιότης, ο Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος, το απόγευμα της Πέμπτης 1 Ιουλίου, συνοδευόμενος από τον Σεβ. Μητροπολίτη Χονγκ Κονγκ κ. Νικήτα και τον πανιερ. Μητροπολίτη Σασίμων κ. Γεννάδιο, πήγε στην Έδρα του Αρμενικού Πατριαρχείου στο Κοντοσκάλι στην Κωνσταντινούπολη και παρέστη στην επιμνημόσυνη δέηση που τελέστηκε για την ανάπαυση της ψυχής του κοιμηθέντος Υπάτου Καθολικού Πατριάρχου πάντων των Αρμενίων κυρού Γκαρέγκιν του Α΄. Κατά την κηδεία του μακαριστού Πατριάρχου, το Οικουμενικό Πατριαρχείο θα εκπροσωπήσει, μετά από συνοδική απόφαση, ο πανιερ. Μητροπολίτης Σασίμων κ. Γεννάδιος συνοδευόμενος από τον πανοσιολ. τριτεύοντα κ. Στέφανο.

 

Συλλυπητήρια από τον Πατριάρχη Μόσχας Αλέξιο

Ο Μακαριώτατος Πατριάρχης Μόσχας και πάσης Ρωσίας Αλέξιος ο 2ος έστειλε το ακόλουθο τηλεγράφημα στο Πατριαρχείο Αρμενίας εκφράζοντας τα συλλυπητήριά του για τον θάνατο του Μακαριωτάτου Καθολικού Πατριάρχου πάντων των Αρμενίων κυρού Γκαρέγκιν.
"Παρακαλούμε δεχθείτε ευγενώς τα βαθιά και ειλικρινή συλλυπητήριά μας για το θάνατο του Μακαριωτάτου Καθολικού Πατριάρχου πάντων των Αρμενίων μακαριστού Γκαρέγκιν. Αυτή την δύσκολη στιγμή συμμετέχουμε στον πόνο του αδελφού Αρμενικού λαού και απευθύνουμε θερμή προσευχή στον Κύριο να δώσει την ανάπαυση στην ψυχή του μακαρίως τεθνεώτος Καθολικού Πατριάρχου Γκαρέγκιν εν σκηναίς δικαίων. Είθε ο Πανάγαθος Θεός να κρατήσει αιωνία τη μνήμη του".
Ο Μητροπολίτης Σμολένσκ και Καλίνινγκραντ κ. Κύριλλος, πρόεδρος του Τμήματος Εξωτερικών του Πατριαρχείου Μόσχας, απέστειλε επίσης συλλυπητήριο τηλεγράφημα στο Αρμενικό Πατριαρχείο, το οποίο αναφέρει:
" Με βαθιά θλίψη λόγω του θανάτου του Προκαθημένου της Αποστολικής Εκκλησίας της Αρμενίας, Μακαριωτάτου Καθολικού Πατριάρχου πάντων των Αρμενίων Γκαρέγκιν, ζητούμε από τα βάθη τις καρδιάς μας να δεχθείτε τα εγκάρδια συλλυπητήριά μας. Προσευχόμαστε στον Κύριο Ιησού Χριστό, Κύριο της ζωής και του θανάτου, να αναπαύσει την ψυχή του Προκαθημένου και πιστού υπηρέτου της Αρμενικής Εκκλησίας στις ουράνιες κατοικίες. Αιωνία η μνήμη του".

Η "Αποστολική" Εκκλησία της Αρμενίας

Δύο Απόστολοι, ο Θαδδαίος και ο Βαρθολομαίος, ετελεύτησαν στην Αρμενία διδάσκοντας το Ευαγγέλιο. Γι' αυτό η Αρμενική Εκκλησία αποκαλείται "Αποστολική Εκκλησία της Αρμενίας". Το 301 μ.Χ. ο Άγιος Γρηγόριος ο Φωτιστής βάφτισε Χριστιανό τον βασιλέα Τιριδάτη, ο οποίος ανακήρυξε την Αρμενία ως το πρώτο επίσημα χριστιανικό κράτος στον κόσμο. Το έτος 2001, οι Αρμένιοι θα γιορτάσουν την 1700η επέτειο αυτής της επίσημης ανακήρυξής τους σε έθνος χριστιανών.

Δύο Καθολικάτα μέσα στην Αρμενική Εκκλησία

Η ύπαρξη δύο Καθολικάτων μέσα στην Αρμενική Εκκλησία - του Καθολικάτου του Ετσμιατζίν (Καθολικάτο πάντων των Αρμενίων) στην πόλη Ετσμιατζίν της Αρμενίας και του Καθολικάτου της Κιλικίας στην πόλη Αντελιάς του Λιβάνου - οφείλεται σε ιστορικές συγκυρίες. Τον 10ο αιώνα, όταν η Αρμενία ερημώθηκε από τους Σελτζούκους, πολλοί Αρμένιοι εγκατέλειψαν την πατρίδα τους και εγκαταστάθηκαν στην Κιλικία, όπου οργάνωσαν ξανά την πολιτική, εκκλησιαστική και πολιτιστική δραστηριότητά τους ως έθνος. Το Καθολικάτο βρήκε επίσης καταφύγιο στην Κιλικία. Το 1375 το Αρμενικό Βασίλειο της Κιλικίας καταστράφηκε, από τους Σελτζούκους, τους Μαμελούκους και άλλους εισβολείς που μετέτρεψαν την Κιλικία σε πεδίο συγκρούσεών τους. Εν τω μεταξύ η Αρμενία διένυε περίοδο σχετικής ειρήνης. Η δυσμενής κατάσταση στην Κιλικία από τη μια μεριά και η αναπτυσσόμενη πολιτιστική και εκκλησιαστική αναγέννηση στην Αρμενία, οδήγησαν τους Επισκόπους της Αρμενίας να εκλέξουν Καθολικό Πατριάρχη στο Ετσμιατζίν. Η πόλη αυτή ήταν η αρχική Έδρα του Καθολικάτου της Αρμενικής Εκκλησίας, όμως είχε παύσει να λειτουργεί ως Καθολική Έδρα μετά το 485. Έτσι, το 1441, ο Κιράκος Βιραπέτσι εξελέγη Καθολικός Πατριάρχης στο Ετσμιατζίν. Την ίδια περίοδο ο Κρικόρ Μουσσαπεγιάντς ήταν Καθολικός Πατριάρχης Κιλικίας. Έτσι λοιπόν, από το 1441 και έπειτα, υπάρχουν δύο Καθολικάτα στην Εκκλησία της Αρμενίας με ίσα δικαιώματα και προνόμια και με αντίστοιχες δικαιοδοσίες. Τα πρωτεία τιμής του Καθολικάτου του Ετσμιατζίν αναγνωρίζονταν πάντα από το Καθολικάτο Κιλικίας.

Ο τίτλος του "Καθολικού Πατριάρχου"

Σύμφωνα με την παράδοση και τους κανόνες της Αρμενικής Εκκλησίας ο Καθολικός Πατριάρχης έχει δύο μείζονα προνόμια: α) χειροτονεί τους Επισκόπους και β) ευλογεί το Μύρο (Άγιο Χρίσμα). Αυτά τα δικαιώματα ανήκουν εξίσου στον Καθολικό Πατριάρχη του Ετσμιατζίν και τον Καθολικό Πατριάρχη της Κιλικίας.
Μέσα στην Αρμενική Εκκλησία υπάρχουν ακόμα δύο Έδρες, που χαρακτηρίζονται Πατριαρχεία: το Αρμενικό Πατριαρχείο της Ιερουσαλήμ και το Αρμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινούπολεως. Οι προκαθήμενοι αυτών των δύο Εδρών έχουν το αξίωμα του Αρχιεπισκόπου και διαθέτουν σε κάποιο βαθμό εσωτερική αυτονομία, όμως η εκκλησιαστική τους τάξη δεν εξισώνεται με του Καθολικού Πατριάρχου. Έτσι δεν μπορούν να χειροτονήσουν τους Επισκόπους τους ούτε να ευλογήσουν το Άγιο Χρίσμα. Οι Επίσκοποί τους χειροτονούνται από τον Καθολικό Πατριάρχη του Ετσμιατζίν και πάντων των Αρμενίων. Φυσικά αυτά τα Πατριαρχεία ήταν και είναι πολύ σημαντικά εκκλησιαστικά κέντρα για την Αρμενική Εκκλησία, αλλά σύμφωνα με τους κανόνες δεν βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο με το Καθολικάτο ως προς την τάξη.